اریس

اریس

اریس (الهه جنگ در یونان و معادل ایرانی آن ایندره) یا اریس ۱۳۶۱۹۹ که پیشتر با نام۲۰۰۳ یو بی ۳۱۳ خوانده می‌شد، یک سیاره کوتوله است که در ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۵ توسط ستاره‌شناسان مشاهد شد و در ۲۹ ژوئیه همان سال خبر کشف آن انتشار یافت. کشف آن سر و صدای زیادی در مجامع علمی برپا کرد.

اریس (۲۰۰۳یو بی۳۱۳) از پلوتون بزرگ‌تر بود و این دلیلی بود که یابندگان آن بر آن پا فشاری می‌کردند که این سیارک یک سیاره است. جرم سیاره هم ۲۷٪ بیشتر از پلوتون ارزیابی شد.

سر انجام رای گیری در مورد سیاره بودن خود پلوتون انجام شد و در پایان خود پلوتون هم از فهرست سیارات پاک شد و گروه تازه‌ای به نام سیاره کوتوله ساخته شد.

یابش

اریس در ۵ ژانویه سال ۲۰۰۵ به دست یک گروه از اخترشناسان با نام‌های مایک براون، چاد توریجیلو و دیوید رابینو ویتز با استفاده از عکس‌هایی که در ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳ گرفته شده بود پیدا شد. این گروه سال‌ها به گونهٔ برنامه‌ریزی شده برای یافتن چیزهای نو در سامانه خورشیدی کار کرده بود و پیش از آن چند جسم دیگر مانند سدنا را هم یافته بود.

[ویرایش] طبقه‌بندی

اریس یک سیاره کوتوله طبقه‌بندی شد و همچنین یک جسم فرانپتونی(TNO) می‌باشد که به مدارهایی که دورتر از فاصلهٔ میانگین نپتون تا خورشید هستند گفته می‌شود.

اریس در آغاز به عنوان سیاره دهم شناسانده شد ولی پس از آن انجمن جهانی اخترشناسی (IAU)این نام را از برداشت و هم‌اکنون همانند پلوتون یک سیاره کوتوله شمرده می‌شود.

[ویرایش] نام‌ها

[ویرایش] اریس

اریس از نام یک الههٔ یونانی گرفته شده که به معنای جنگ و ناسازگاری است. پیش از آن اریس توسط رسانه‌ها با نام‌های گوناگونی چون زینا یا لیلا خوانده شده‌است.

[ویرایش] ایندره

ایندره ، ایزدِ تندر هندوان و ایرانیان کهن بود که خدای جنگ نیز شمرده می‎شد و شکست‎ناپذیر بود. جنگ او با ورتره ، دیو خشکی و خشکسالی، که آبها را در آسمان نگهداشته بود، در وداها و ادبیات ودایی معروف است. ایندره در این جنگ ورتره را شکست می‎دهد و آبها را آزاد می‎کند و باران از آسمان فرو می‎ریزد. در کناره ایندره، ایزد باد (در سنسکریت واته و وایو، در اوستائی وایو و در پروسی قدیم ویوپتیس ) قرار داشت (همانجا). در ادبیات دینی ایرانیان به زبان پهلوی، «وای» خداوند زندگی و مرگ بود و حاکم بر فضا (موله، ۴۱؛ دوشن گیمن، ۳۳۴؛ بار، ۷۸).^[۱]

[ویرایش] مدار

دورهٔ گردش اریس به دور خورشید ۵۵۶٫۷ سال است و هم‌اکنون در دورترین نقطه ممکن از خورشید جای گرفته‌است. به جز دنباله‌دارهای بسیار دور، اریس و ماهش دورترین پیکره‌های آسمانی هستند که در سامانه خورشیدی یافت شده‌اند. یشینه فاصلهٔ آن از خورشید تقریباً ۹۷ یگان اخترشناسی و کمینهٔ فاصله اش از خورشید ۳۸ یگان اخترشناسی است.این نشان می‌دهد که اریس گاهی نزدیک‌تر از پلوتون و گاهی دورتر از آن نسبت به زمین است.

نمایی هنری از اریس و ماه آن دیسنومیا. دیسنومیا نقطهٔ مایل به سرخ بالای اریس است.

[ویرایش] اندازه، جرم و چگالی

قطر اریس ۲۴۰۰ کیلومتر است که از پلوتون بزرگ‌تر است و جرم آن نیز ۲۷ درصد بیشتر از پلوتون می‌باشد.

[ویرایش] جو و پوسته

گروه یابنده سیاره کوتوله پس از یافت اریس کار را با بیناب‌نمایی ادامه دادند و با آشکارسازی نور فروسرخ در ۲۵ ژانویه ۲۰۰۵، یخ و متان را در آن شناسایی کردند که نشان‌دهندهٔ همانندی آن با پلوتون بود.

به خاطر مدار اریس دمای آن میان (۲۴۳- تا ۲۱۷-) درجهٔ سلسیوس است. سطح اریس از پوستهٔ بسیار نازکی از متان که منشا آن احتمالاً از درونش است احاطه گردیده. ولی در مورد پلوتون احتمالاً تحت دگرگونی‌های شیمیایی و پرتوهای خورشیدی، متان سطح کمی به رنگ قرمز گرویده و نمایی اخرایی رنگ به وجود آورده‌است. اما متان سطح اریس ب‍شتر به زرد تمایل دارد و علت این موضوع فاصلهٔ بیشترش از خورشید است .

[ویرایش] ماه اریس

دانشمندان در سال ۲۰۰۵ از شیوه تازه‌ای به نام نورشناسی سازگار برای نپاهش بهره گرفتند و گروه تلسکوپ ککهاوایی توانست ماه این کوتوله سیاره را بیباد که نام دیسنومیا را برای آن برگزیدند. ولی پیش از آن، یابندهٔ ماه، نام خودمانی گابریل را روی آن گذاشته بود. در

هائومیا

هائومیا (سیاره کوتوله)

هائومیا
Haumea

تصویر تلسکوپ کک از هائومیا و دو ماهش.Hi'iaka در بالای هائومیا(مرکز) و ناماکا در زیرش.
اکتشاف
کشف توسط	براون ; Ortiz (neither official)
تاریخ کشف	۲۸ دسامبر ۲۰۰۴ (تیم براون);ژوئیه ۲۰۰۵ (تیم اوریتز)
طبقه‌بندی
نام‌های دیگر	2003 EL61
طبقه‌بندی سیارات کوچک	سیاره کوتوله, پلوتوئید, TNO (delisted cubewano)[۱]
عناصر کپلری مدار
مبدا 2008-11-30 (JD 2454800.5)
آنومالی متوسط	202.67°
انحراف	28.22°
سایر مشخصات مداری
اوج	5 194 Gm 34.721 AU
حضیض	7 710 Gm 51.544 AU
تناوب مداری	103 468 d (283.28 yr)
قمرها	2
مشخصات فیزیکی
ابعاد	≈۱۹۶۰ × ۱۵۱۸ × ۹۹۶ km (کک) (≈۱۴۳۶ km) ۱۱۵۰ +۲۵۰−۱۰۰ km (اسپیتزر)[۲]
مساحت سطح	≈2‎×۱۰7 km2
جرم	(4.2 ± 0.1)‎×۱۰21 kg
متوسط چگالی	2.6–3.3 g/cm³
گرانش سطحی	0.44 m/s²
سرعت فرار	0.84 km/s
تناوب چرخش	0.163 146 ± 0.000 004 d (3.915 5 ± 0.000 1 h)[۳]
آلبدو	0.7 ± 0.1 0.84 +0.1−0.2[۲]
دما	<50 K
نوع طیف	؟
قدر ظاهری	17.3 (مقابله)[۴]
قدر مطلق	0.17[۵]

هائومیا(به انگلیسی: Haumea) (/haʊˈmeɪə/ یا /ˌhɑː.uːˈmeɪə/)، یک سیاره کوتوله در کمربند کوئی‌پر و با یک‌سوم جرم پلوتو است.^{[پانویس ۱]} و در سال ۲۰۰۴ و در دانشگاه کلتچ و توسط تیم مایکل ای براون کشف شد و تیم اوریتز در سال ۲۰۰۵ و در اسپانیا مستقلا این سیاره کوتوله را کشف کرد. و در ۱۷ سپتامبر ۲۰۸ توسط اتحادیه بین‌المللی ستاره‌شناسی به عنوان یک سیاره کوتوله پذیرفته شد و نام هائومیا که یک اسطوره هاوائی است بر آن نهاده شد.

هائومیا عضو اجرام فرانپتونی است.

ماكی ماكی

ماکی‌ماکی (سیاره کوتوله)

ماکی‌ماکی
Makemake

ماکی‌ماکی از نگاه تلسکوپ فضایی هابل
اکتشاف
کشف توسط	مایکل ای. براون, چاد تریجیلو , دیوید رابینویتز
تاریخ کشف	۳۱ مارس ۲۰۰۵
طبقه‌بندی
نام‌های دیگر	2005 FY9
عناصر کپلری مدار
مبدا ۲۸ ژانویه ۱۹۹۹ (JD 2 435 135.5)
انحراف	28.96°
سایر مشخصات مداری
اوج	7 939.7 Gm (53.074 AU)
حضیض	5 760.8 Gm (38.509 AU)
تناوب مداری	113 183 d (309.88 a)
مشخصات فیزیکی
ابعاد	1300–1900 km
متوسط شعاع	750+200−100 km
مساحت سطح	~7 000 000 km²
حجم	~1.8 × ۱۰9 km³
جرم	~4 × ۱۰21 kg
متوسط چگالی	~2 g/cm³ (assumed)
گرانش سطحی	~0.47 m/s²
سرعت فرار	~0.84 km/s
آلبدو	78.2+10.3−8.6
دما	30–35 K [d](assuming the same albedo)
قدر ظاهری	16.7 (opposition)
قدر مطلق	-0.48

ماکی‌ماکی (/ˌmɑːkiːˈmɑːkiː/ یا /ˌmɑːkeɪˈmɑːkeɪ/ با نام قبلی(136472) Makemake), سومین سیاره کوتوله بزرگ سامانه خورشیدی و یکی از دو جرم بزرگ کمربند کوئی‌پر است و قطر آن سه چهارم قطر پلوتو^[۱] ماکی‌ماکی ماه طبیعی ندارد و متوسط دمای سطح آن ۳۰ درجه کلوین است و سطح آن از یخ‌های متان و اتان و نیتروژن تشکیل شده‌است.^[۲] می‌باشد.

این سیاره کوتوله توسط مایکل ای براون و تیمش در ۳۱ مارس ۲۰۰۵ کشف شد . و در ۱۱ ژوئن ۲۰۰۸ توسط اتحادیه بین‌المللی ستاره‌شناسی به عنوان یک پلوتوئید پذیرفته شد.^[۳][۴]

سرس

سرس

سرس

کشف ۱
کشف‌کننده	جوزپه پیاتزی
تاریخ کشف	۱ ژانویه ۱۸۰۱
نامگذاری موقت ب	A899 OF; 1943 XB
رده	کمربند اصلی
عناصر مداری ۲
دوره ۲۶ نوامبر ۲۰۰۵ (روز ژولین 2453700.5)
برون‌مرکزیت (e)	0.080
نیم‌قطر اطول (a)	413.715 گیگامتر (2.766 واحد نجومی)
سمت‌الشمس (q)	380.612 گیگامتر (2.544 و.ن.)
اوج خورشیدی (Q)	446.818 گیگامتر (2.987 و.ن.)
دوره مداری (P)	1679.819 روز (4.599 سال)
میانگین سرعت مداری	17.882 کیلومتر/ثانیه
زاویه میل (i)	10.587°
طول گوزهر رأس (Ω)	80.410°
نشانوند سمت‌الشمس (ω)	73.271°
میانگین انحراف (M)	108.509°
ویژگی‌های جسمی ۳
ابعاد	975×909 کیلومتر[۱]
جرم	9.5×1020 کیلوگرم [۲][۳]
چگالی	2.08 گرم/سانتیمتر مکعب[۱]
گرانش سطح	0.27 متر/ثانیه مربع
سرعت گریز	0.51 کیلومتر/ثانیه
دوره چرخش	0.3781 روز
رده طیفی	سیارک ردهٔ جی
قدر مطلق	3.34
نسبت بازتاب	0.113[۴]
میانگین دمای سطح	~167 کلوین بیشینه: 239 (-34 ° سلسیوس)[۵]

سِرِس یا ۱ سرس نام نخستین سیاره کوتوله‌ای است که کشف شد. این سیارک که نامش از نام الهه کشاورزی در روم قدیم گرفته شده در یکم ژانویه ۱۸۰۱ توسط جوزپه پیاتزی کشف شده است.^[۶]

با قطری حدود ۹۵۰ کیلومتر، سرس بزرگ‌ترین و پرجرم‌ترین جسم در کمربند سیارکی است. سرس تقریباً یک‌سوم کل جرم این کمربند را تشکیل می‌دهد.^[۷]

منضومه شمسی

منظومه شمسی

منظومه شمسی

منظومه شمسی (پارسی

سره:سامانه خورشیدی)^[۱] یک سامانه ستاره‌ای است متشکل از خورشید و اجرام فضایی که در دام گرانش آن قرار دارند.

این اجرام شامل هشت سیاره ، پنج سیاره کوتوله ^[۲]، ۱۶۲ قمر^{[نیازمند منبع]} و اجرامی چون سیارک‌ها،دنباله‌دارها، غبار میان‌سیاره‌ای(شامل دو کمربند کویی‌پر و اورت) می‌شوند.

کره زمین نیز سیاره‌ای است که در سامانه خورشیدی جای گرفته است.

اجرام سامانه خورشیدی

سامانه خورشیدی از اعضای زیادی تشکیل شده‌است که می‌توان آنها را به چهار دسته خورشید،سیارات،سیارات کوتوله و اجرام کوچک سامانه خورشیدی تقسیم کرد.

خورشید

خورشید نزدیک‌ترین ستاره به زمین و مرکز سامانه خورشیدی است.

[ویرایش] سیارات

نام گردشگر	قطر(برحسب قطر زمین)	جرم(برحسب جرم زمین)	شعاع مداری(برحسب واحد نجومی)	درازی سال	درازی روز
تیر یا عطارد	۰٫۳۸۲	۰٫۰۶	۰٫۳۸	۰٫۲۴۱	۵۸٫۶
ناهید یا زهره	۰٫۹۴۹	۰٫۸۲	۰٫۷۲	۰٫۶۱۵	-۲۴۳
زمین	۱٫۰۰	۱٫۰۰	۱٫۰۰	۱٫۰۰	۱٫۰۰
بهرام یا مریخ	۰٫۵۳	۰٫۱۱	۱٫۵۲	۱٫۸۸	۱٫۰۳
مشتری یا هرمز	۱۱٫۲	۳۱۸	۵٫۲۰	۱۱٫۸۶	۰٫۴۱۴
کیوان یا زحل	۹٫۴۱	۹۵	۹٫۵۴	۲۹٫۴۶	۰٫۴۲۶
اورانوس یا آهوره	۳٫۹۸	۱۴٫۶	۱۹٫۲۲	۸۴٫۰۱	۰٫۷۱۸
نپتون	۳٫۸۱	۱۷٫۲	۳۰٫۰۶	۱۶۴٫۷۹	۰٫۶۷۱

[ویرایش] سیارات کوتوله

سیارات کوتوله سامانه خورشیدی عبارتنداز:^[۲]

سیارات کوتوله
نام	قطر(برحسب قطر ماه)	قطر (برحسب km)	جرم (برحسب جرم ماه)	جرم (‎×۱۰21 kg)	چگالی (‎×۱۰3g/m³)	Surface گرانش (m/s2)	سرعت فرار (km/s)	کجی محور	دوره چرخش (روز)	ماه‌ها	دمای سطح (K)	اتمسفر
سرس	28.0%	974.6±3.2	1.3%	0.95	2.08	0.27	0.51	~3°	0.38	0	167	none
پلوتو	68.7%	2306±30	17.8%	13.05	2.0	0.58	1.2	119.59°	-6.39	۳	44	transient
هائومیا	33.1%	1150+250−100	5.7%	4.2 ± 0.1	2.6–3.3	~0.44	~0.84			۲	32 ± 3	?
ماکی‌ماکی	43.2%	1500+400−200	~5%?	~4?	~2?	~0.5	~0.8			0	~30	transient?
اریس	74.8%	2400±100	22.7%	16.7	2.3	~0.8	1.3		~0.3	۱	42	transient?

[ویرایش] اجرام کوچک

اجرام کوچک سامانه خورشیدی شامل سیارک‌ها،ستاره دنباله‌دار،قمر‌ها است